In het Gorcums Museum is momenteel de tentoonstelling De Stad als Canvas te zien. Wie de trap naar de tweede verdieping neemt, wordt daar onverwacht stilgezet door een ogenschijnlijk eenvoudig, vierkant mozaïek. Het trekt de aandacht zonder opdringerig te zijn—juist door zijn helderheid.
De vesting in steen gevangen
Het mozaïek toont een plattegrond van de vesting van Gorinchem rond het jaar 1600. In duizenden kleine steentjes ontvouwt zich een krachtig beeld: een stervormige stad, omringd door water en versterkt met elf bastions die als scherpe punten naar buiten steken. De Merwede beschermt de stad aan één zijde, terwijl de Linge haar als een ader doorsnijdt.
Klik op de afbeelding voor vergroting
Het is een beeld dat zowel overzicht als diepte biedt. Van een afstand zie je de strakke geometrie van een verdedigingswerk; van dichtbij zie je het geduld en vakmanschap van de makers.
Eén van dertien
Pas bij nadere beschouwing blijkt dat dit mozaïek niet op zichzelf staat. Het is één van dertien panelen, ooit samengebracht in een grote wandcompositie in het bejaardengedeelte van de Torenflat. De mozaïeken werden vervaardigd door Jaap Bouhuys en Nel Bouhuys-Klaassen uit Zandvoort.
Samen vertelden zij het verhaal van de stad in warme, harmonieuze kleuren. Elk paneel was een klein kunstwerk, opgebouwd uit ontelbare steentjes. Tegelijkertijd zorgde de veelheid aan scènes voor een zekere onrust: historische gebeurtenissen, sterke verhalen en alledaagse taferelen liepen door elkaar. Het geheel was rijk, maar ook druk.
En toch—te midden van die veelheid blijft juist dit ene beeld hangen. De vesting van Gorinchem rond 1600. Tijdloos, helder en bijna abstract in zijn eenvoud. Het is alsof de stad zichzelf van bovenaf bekijkt: niet als een verzameling huizen en straten, maar als een doordacht geheel van lijnen, water en verdediging.
Een zwervend bestaan
Het vierkante mozaïek in het museum is daarmee meer dan een kunstwerk alleen. Het is een fragment van een groter geheel, een tastbare herinnering aan een verdwenen wand en een bijna vergeten verhaal.
En misschien ook wel een stille oproep. Want wie het mozaïek bekijkt, ziet niet alleen het Gorinchem van 1600—maar ook de vraag van vandaag: waar horen deze beelden thuis?
plattegrond uit dezelfde tijd
